Σεβασμιώτατε Ποιμενάρχα ,Πάτερ και Δέσποτα,

Αγαπητοί αδελφοί Συμπρεσβύτεροι και Διάκονοι.
 

Χριστός Ανέστη !


Με τον νικητήριο αυτό παιάνα της ελπίδος που χαρίζει ο Νικητής του Θανάτου σε όλους τους ανθρώπους στο πέρασμα των αιώνων, Σας υποδέχομαι σήμερα καλωσορίζοντας Σας στην όμορφη Ηρακλείτσα στην Ιερά σύναξη του Πρεσβυτερίου του μηνός Μαΐου στην οποίαν ο Σεπτός Ποιμενάρχης μας με τιμά με το να παρουσιάσω στην αγάπη Σας το σημερινό θέμα το οποίον είναι η Λειτουργική αγωγή ,της Χριστιανικής Οικογένειας.

Θα προσπαθήσω πολύ σύντομα λοιπόν να μοιραστούμε μαζί τις σκέψεις που ευθύς αμέσως ξεκινώ να αναλύω στην αγάπη σας επί του θέματος.. Η Αγία Μητέρα Εκκλησία είναι μία μεγάλη οικογένεια η οποία μεριμνά για την λειτουργική αγωγή των παιδιών της. Μας παραλαμβάνει από τα χέρια της φυσικής μας μητέρας από την πρώτη ακόμα ημέρα της επιγείου ζωής μας –μια ευλογημένη συνήθεια που πλέον δυστυχώς δεν υιοθετείται από τα νέα ζευγάρια- μας εισαγάγει στις πρώτες σαράντα ημέρες στον Οίκο του Θεού και δια του Μυστηρίου του Βαπτίσματος μας κατατάσσει στους κόλπους Της , μας συντροφεύει στις χαρές και τις λύπες ,στις στιγμές ευτυχίας και δυστυχίας που άφθονα χαρίζει η ζωή και τέλος μας αποχαιρετά στην τελική πορεία προς την αιωνιότητα όταν ολοκληρώνοντας αυτή την διαδρομή εκπληρώνουμε το κοινόν χρέος της μεταπτωτικής μας φύσεως.

Στο διάστημα αυτό ζούμε μέσα σε φυσικές οικογένειες και αργότερα δημιουργούμε δικές μας . Τα βιώματα που έχουμε αποκομίσει από τους παππούδες τις γιαγιάδες και πρωτίστως τους γονείς μας , θα τα μεταδώσουμε με την σειρά μας στα παιδιά και τα εγγόνια μας έτσι ακριβώς όπως τα παραλάβαμε.

Έτσι λοιπόν ,η λειτουργική αγωγή ξεκινά στους κόλπους της μεγάλης Χριστιανικής κοινής μας οικογένειας ,για να καταλήξει στην δική μας με τα βιώματα και τις αναμνήσεις από τα παιδικά μας χρόνια μέχρι και την ολοκλήρωση του φυσικού κύκλου της επιγείου ζωής μας. Δυστυχώς Σεβασμιώτατε ,αγαπητοί πατέρες και αδελφοί λόγω του μεγάλου κλονισμού που διέρχεται στις μέρες μας ο θεσμός του Γάμου και επομένως και της οικογένειας ,είναι δύσκολο να μιλήσει κανείς για λειτουργική αγωγή σε ζευγάρια που παντρεύονται σήμερα ,για να χωρίσουν αύριο και να τους μείνουν θλιβερά ενθύμια στιγμών ευτυχίας ,οι φωτογραφίες και τα D.V.D του γάμου τους , της ωραιότερης στιγμής της ζωής τους .

Αρχίζω λοιπόν κάνοντας μία ιστορική ,σύντομη αναδρομή από τον θεοσύστατο θεσμό της Οικογενείας ,όπως αναφέρεται σε πλείστες όσες διηγήσεις των βιβλίων της Παλαιάς Διαθήκης με υποδειγματικά ζευγάρια ,που μνημονεύονται και σήμερα στο μυστήριο του Γάμου τα οποία μάλιστα έδιναν δυνατότητες σε συμμετοχή κοινής θυσίας στα παιδιά τους καθώς και σε νουθεσίες και προτροπές για αγάπη, προσφορά και θυσία προς τον Θεό. Η Αγία Σολομονή ,πέρα από το γεγονός πώς χρησιμοποίησε ως δάσκαλο τον Ελεάζαρο ο οποίος υπήρξε και μύστης των παιδιών της στην τότε λειτουργική ζωή και Θεολογία της Π.Δ. οδηγεί τα παιδιά της τέλεια όντας ακόμη και στον μαρτυρικό θάνατο. Η Σοφία Σειράχ , δεν είναι παρά ένα απάνθισμα μεταξύ των άλλων και της λειτουργικής ζωής της εποχής όπου αναφέρονται σχετικά ολόκληρα κεφάλαια.

Επειδή ‘’καταλήψειμαι χρόνος διηγούμενον’’ περί Π.Δ. η οποία υπήρξε Πρόδρομος της Καινής ,εισέρχομαι εις αυτήν . Λαμπρό παράδειγμα η ανάβασις του Κυρίου εις Ιεροσόλυμα δωδεκαετούς όντος . Το Ιερόν ζεύγος έχει μαζί του και τον Κύριο μας , ο οποίος συνακολουθείται από εκατοντάδες συνομηλίκων του οι οποίοι συμμετείχαν στις λειτουργικές και λατρευτικές εκδηλώσεις των ημερών. Με την εξέλιξη του Χριστιανισμού και την διαμόρφωση της λατρείας του η λειτουργική ζωή της οικογένειας λαμβάνει σάρκα και οστά είτε σε οικίες όπως του δεσμοφύλακα των Φιλίππων ,είτε σε υπερώα όπως με τον Απ. Πέτρο και την Ροδή και τους συμπροσευχόμενους Χριστιανούς ,είτε σε απειράριθμες κατακόμβες της Ανατολής και της Δύσεως ,παντού υπάρχει έντονη συμμετοχή της οικογένειας μετά πάντων των μελών αυτής ,στην λειτουργική ζωή της Εκκλησίας μας.

Οι Πράξεις των Αποστόλων , μας πληροφορούν ότι ο νεαρός Έυτυχος συνεκκλησιάζεται την Κυριακή με τους ενηλίκους (Πράξεις κ’ 6-12) , ο Μάρτυς και Φιλόσοφος Ιουστίνος αναφέρει στην απολογία του ( 148 μ.Χ.) ότι επί των ημερών του υπήρχαν « πολλοί τινές και πολλαί εξηκοντούται και εβδομηκοντούται , οι εκ παίδων εμαθήτευσαν τω Χριστώ» (Ιουστίνου Απολογία Α’ ,Β.Ε.Π. 3,168) Επίσης σημαντική πληροφορία για την συμμετοχή των παιδιών στην Θεία Λατρεία μας δίνει η Δυτική μοναχή Αιθερία του 4ου αιώνος με το περίφημο Οδοιπορικό της στους Αγίους Τόπους ,όπου αναφέρει σχετικά : « Στον εσπερινό ,ο διάκονος προφέρει το όνομα καθενός πιστού και πολυάριθμος χορός παιδιών με δυνατή φωνή απαντά : Κύριε ελέησον». ( Κ. Φράγκου : « Η παιδική λατρεία» Ιωάννινα 1963 ,σελ 25 )

Εκεί όμως που η Χριστιανική οικογένεια ζει όλο το μεγαλείο της λειτουργικής μυσταγωγίας ,είναι από τον 4ο αιώνα και μετά ο οποίος δικαίως ονομάσθηκε «χρυσούς αιών» της Εκκλησίας. Καυχώνται και επαίρονται οι μεγάλοι Καππαδόκες για την Χριστιανική ανατροφή τους ,για τις υπέροχες μητέρες τους , Ανθούσα ,Εμμέλεια και Νόννα ,οι οποίες μετέτρεψαν σε κατ’ οίκον Εκκλησίες τα σπίτια τους καθώς επίσης σε τόπους θερμής προσευχής και διηνεκούς κατανύξεως . Χαρακτηριστικό παράδειγμα η αδελφή του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου Γοργονία η οποία και απέθανε εν ώρα προσευχής ,εντός του Ναού του Ικονίου. Η δε μάμμη του Αγίου Βασιλείου ,μετέτρεψε την οικία της σε οίκο λατρείας. (Αθανασίου Σκαρμόγιαννη: «Μητέρες Ηρωϊδες» εκδόδεις Σωτρήρος)
Εισερχόμεθα στην περίοδο του Βυζαντίου όπου ο Χριστιανισμός και η Ορθοδοξία μας ,ζούν την ανθηρότερη περίοδο τους . Αυτοκράτορες ,πρίγκιπες ,στρατηγοί ,ιερωμένοι αμυλλώνται για τους καλύτερους δασκάλους –μοναχούς για τα παιδιά τους ,για την δημιουργία Ναών εντός Ανακτόρων και απλών οικιών με πλήρη εφαρμογή της λειτουργικής ζωής σε όλα τα μέλη των οικογενειών τους. Πλείστοι όσοι ιστορικοί συγγραφείς και χρονογράφοι ,( Φρατζής, Κουκουλές Παπαρηγόπουλος ) με αναφορές μέσα από τα κείμενα τους για την Βυζαντινή οικογένεια ,εξαιρέτως αναφέρονται στη κατ ‘ οίκον Εκκλησία και στον ακατάλυτο δεσμό της με την Ορθόδοξη πίστη και λειτουργική ζωή.

Το έρεβος της Τουρκοκρατίας, οδηγεί σε κρίση την Ρωμιοσύνη . Τότε όμως ,δημιουργούνται και τα αποτελέσματα αυτού του οικογενειακού δεσμού με την λειτουργική αγωγή των παιδιών της εποχής εκείνης ,που σήμερα τιμούμε στις χορείες των Νεομαρτύρων ,παιδιών που δεν κατέστη δυνατόν να ξεχάσουν τα οικογενειακά τους βιώματα και οδηγήθηκαν σε μαρτυρικό θάνατο !
Από εκείνην την ώρα που το ζεύγος βιώνει το ίδιο αυτό που ονομάζουμε λειτουργική αγωγή ,ουσιαστικά ζώντας την μυστηριακή ζωή Της Εκκλησίας ,είναι δυνατόν τα παιδιά αυτού του Χριστιανικού ζεύγους να μείνουν μακράν αυτής της αγωγής ; Νομίζω πως κάποια βιώματα μένουν για πάντα χαραγμένα στην μνήμη μας . Η Αγία Μητέρα Εκκλησία από την πρώτη κιόλας στιγμή εύχεται σε κάθε νέο ζευγάρι που κάτω από τους θόλους της δίνει όρκο πίστης ,αφοσίωσης και αγάπης ,να έχει καλλιτεκνίαν και ευτεκνίαν. Ακόμη η Εκκλησία παρακολουθεί με τις ευχές Της το παιδί « όταν απέρχηται λαμβάνειν τα ιερά γράμματα» και το συνοδεύει σε όλα τα στάδια της ζωής του με την ουράνια Χάρη και ευλογία Της. Έτσι η οικογένεια γίνεται η «κάτ’ οίκον Εκκλησία» την οποίαν ο Απόστολος Παύλος χαιρετίζει στα πρόσωπα των Αγίων Ακύλα και Πρίσκιλλας .( Κορ Ά ,ιστ΄-19)

Η εμπειρία και η πράξη της Εκκλησίας μας ,μα και πρόσφατες έρευνες και διαπιστώσεις της επιστήμης , αποδέχονται πως όχι από την γέννηση ,μα από την κύηση ακόμα ,το παιδί δέχεται επιδράσεις του περιβάλλοντος , επομένως και της λατρευτικής ζωής της μητέρας και συνοδοιπορεί μαζί της προς την αιωνιότητα .( Ν.Π. Βασιλειάδη, «Πότε εμψυχούτε το ανθρώπινον έμβρυον . Εκδ .Σωτήρ σελ .58) Γνωρίζουμε από την Αγία Γραφή πως ένα κυοφορούμενο παιδί μπορεί να αισθανθεί την παρουσία του Θεού: Ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος «εσκίρτησεν …εν αγαλλιάσει» στην κοιλιά της Αγίας Μητέρας του «ώς ήκουσεν η Ελισάβετ τον ασπασμόν της Μαρίας» της Μητέρας του Κυρίου .( Λουκ α΄.41) Σημαντικότατα είναι για την προσωπικότητα του παιδιού ,τα πρώτα πέντε χρόνια της ζωής του ( Μαθαίνω για το Θεό : Εκδ Αποστολικής Διακονίας 1992 σελ 12) Το νήπιο απομνημονεύει εύκολα τις γνώσεις και τις εμπειρίες που αποκτά με τις αισθήσεις του. Ανακαλύπτει τον κόσμο και ότι χαράσσεται στην απαλή ακόμα ψυχή του παιδιού « κανείς δεν θα μπορέσει να το σβήσει πιά . Θα γίνουν σαν την σφραγίδα πάνω στο κερί» υπογραμμίζει ο Ιερός Χρυσόστομος . ( Μαθαίνω για τον Θεό ,σελ 28)

Όλα αυτά ,μας βεβαιώνουν για την εξαιρετική επίδραση που μπορεί να έχει η λατρευτική ατμόσφαιρα μέσα στην οποίαν ζεί κινείται και μεγαλώνει το κάθε παιδί ,που μπορεί μεν να μην καταλαβαίνει ,εμποτίζεται όμως από τις εμπειρίες του περιβάλλοντος μέσα στο οποίον ζεί. Η προσευχή της οικογένειας μπροστά στο εικονοστάσι και κατά την ώρα του φαγητού ,το ευλαβικό άναμμα της κανδήλας ,ο αγιασμός το ευχέλαιο ,το σημείο του Σταυρού ,η ετοιμασία του προσφόρου από την μητέρα η την γιαγιά ,είναι οι πρώτες λειτουργικές εμπειρίες του παιδιού. Ο Μέγας Βασίλειος προτρέπει και δικαιολογεί : «προσευχαί μέν κοιναί και παισί και πρεσβυτέροις έστωσαν… τοις μεν γάρ παιδίοις εθισμός εκ του ζήλου των τελειωτέρων προς κατάνυξιν και τοίς προάγουσιν ου μικρά εν προσευχαίς η παρά των νηπίων βοήθεια» ( Μ. Βασιλείου «όροι κατά πλάτος» ερ.ιε Ε.Π.Ε τ.8ος σελ 254)

Οι ισχυρότερες λατρευτικές εμπειρίες του ανθρώπου είναι αυτές που βιώνει ως βρέφος και ως νήπιο ,όταν η μητέρα του το οδηγεί στον Ναό ,το βοηθά να ανάψει το κερί , να φιλήσει τις άγιες εικόνες και το φέρνει μπροστά στην Ωραία Πύλη για να κοινωνήσει τον Χριστό και να πάρει το αντίδωρο , το πιο γλυκό ψωμί του κόσμου για τα παιδιά . ( Μαθαίνω για το Θεό σελ 21) .’Έτσι τα παιδιά εντελώς φυσικά αποκτούν ένα αισθητήριο για την προσευχή ή για την νηστεία βλέποντας τους γονείς τους και η εμπειρία μετατρέπεται σε βίωμα με την χάρη του Αγίου Πνεύματος δημιουργώντας άσβεστες αναμνήσεις « που δεν τις ξεγράφει ούτε η μόρφωση ,ούτε ο χρόνος ,ούτε η κατοπινή εξέλιξη» όπως τονίζει ο μεγάλος μας λογοτέχνης ,ο ‘’Άγιος’’ της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, ο κυρ –Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης .(Άπαντα Παπαδιαμάντη Αθηναϊκαί εκδόσεις τομ 6ος σελ 52)

Ας θυμηθούμε επίσης τα δικά μας παιδικά χρόνια σεβαστοί αδελφοί και πατέρες ,όταν μικρά παιδάκια διακονούσαμε τους Ιερείς των Ενοριών μας αρχικά στο Άγιο Βήμα και ίσως και στο αναλόγιο κοντά στους Ιεροψάλτες ,ας θυμηθούμε αυτές τις στιγμές όταν αισθανθήκαμε τα πρώτα σκιρτήματα της παλλόμενης από αγάπη προς τον Θεό παιδικής καρδιάς μας στην ιδέα και μόνον πως σε κάποια στιγμή και εμείς θα βρισκόμασταν μπροστά στην Αγία Τράπεζα θύτες και λειτουργοί των μυστηρίων του Θεού ! Πόσες γλυκές αναμνήσεις ! Πόσες νοσταλγικές εικόνες των παιδικών μας χρόνων ζωντανεύουν όταν βλέπουμε να μας διακονούν τα μικρά παιδιά της ενορίας μας – οι πιθανοί διάδοχοί μας στο θυσιαστήριο – ενθυμούμενοι και εμείς πως από εκεί ξεκινήσαμε.

Μακάριος ο πατέρας ,Αγία η Μητέρα που θα οδηγήσει το παιδί της στην Εκκλησία.Και πάλι θα χρησιμοποιήσω τον μεγάλο Σκιαθίτη Λογοτέχνη που μόνο αυτόν αν διαβάσεις αρκεί να καταλάβεις τη σημαίνει λειτουργική αγωγή της Χριστιανικής Οικογένειας. Ο ίδιος μαρτυρά το « αλογάριαστο πλούτος» που στάλαξε μέσα του η παράδοση του αγιασμένου σπιτιού του, « τα αξέγραφτα αποκτήματα» που κέρδισε μαθητεύοντας κοντά στον Ιερέα πατέρα του και τα δυνατά βιώματα που έζησε «καθώς πρωτοξυπνούσε η ψυχή του» στο ναΐσκο της Πεποικιλμένης στην Κεχριά και στο Χριστό στο Κάστρο και στην Παναγιά την Κονίστρα όταν αυτά τα παιδικά βιώματα τα καλά φυλαγμένα σαν θησαυρό στην καρδιά του ,τα μετέτρεψε σε διθυράμβους της πίστεως μέσα από τα ανεπανάληπτα έργα του που γοήτευσαν και θα συνεχίζουν να γοητεύουν χιλιάδες Ελληνόπουλα που μεγάλωσαν με αυτά.

Σεβασμιώτατε , αγαπητοί πατέρες και αδελφοί.

Στις μέρες μας παρά το γεγονός πως ο θεσμός της οικογένειας βρίσκεται σε κρίση ,νομίζω πως εμείς οι κληρικοί μπορούμε να βοηθήσουμε με την διακριτική παρουσία μας τα νέα ζευγάρια τα οποία και παντρεύουμε αλλά και βαπτίζουμε τα παιδιά τους. Όπως ο αδαμαντωρύχος με κόπο, με πίστη και με συστηματική εργασία ,ανακαλύπτει τους πολύτιμους λίθους έτσι και εμείς ,με μεγαλύτερη ακόμη άνεση απ΄ότι εκείνος , μπορούμε να ανακαλύψουμε μέσα στις ενορίες μας οικογένειες οι οποίες και αποτελούν την μικρά ζύμη. Τις βλέπουμε να εκκλησιάζονται οικογενειακά. Να συμμετέχουν στην λειτουργική ζωή της Εκκλησίας ,μας προσκαλούν στις οικίες τους να τελέσουμε αγιασμό η ευχέλαιο διαδραματίζοντας έτσι πρωτεύοντα ρόλο οι ίδιοι οι γονείς ,στην λειτουργική αγωγή των παιδιών τους ,διατηρώντας τα ήθη και τα έθιμα της Ορθοδοξίας μας κρατώντας τις πατροπαράδοτες νηστείες που η Αγία Μητέρα Εκκλησία έχει καθορίσει και κατ’ αυτόν τον τρόπο να γίνονται παραδείγματα προς μίμησιν.
 

Δεν με τρομάζει Σεβασμιώτατε ,ούτε με λυγίζει αυτό που σήμερα αποκαλούμε αρνητικό θρησκευτικό κλίμα. Η Εκκλησία ,πολεμουμένη νικά ! Όταν ζει σε αδράνεια αδρανοποιείται και το ποίμνιο της. Πιστεύω πως στις μέρες μας, ο θερισμός πολύς ,οι θεριστές λίγοι. Ο κουρασμένος από τις τρικυμίες τις ζωής άνθρωπος του σήμερα, αναζητά το απάνεμο λιμάνι στην στοργική αγκαλιά της Εκκλησίας μας. Οφείλουμε εμείς ,οι διάκονοι και λειτουργοί Της ,να απλώσουμε τα δικά μας χέρια και να τον οδηγήσουμε εις νομάς σωτηρίους . Σας ευχαριστώ που με ακούσατε .